Badanie holtera – czego nie wolno robić? Instrukcja dla pacjenta

Badanie holterem trwa zwykle dobę lub dwie, a jego jakość w dużej mierze zależy od tego, co pacjent robi po wyjściu z gabinetu. Pacjenci wpisują w wyszukiwarkę niemal dosłownie „badanie holtera czego nie wolno robić” i dostają listy zakazów, często sprzecznych. Właściwa odpowiedź jest krótsza, niż sugerują te listy. Rejestrator nie może zmoknąć, elektrody nie mogą się odkleić, a kable nie powinny być szarpane. Cała reszta to zwykły dzień: praca, spacer, sen, a często także trening.

Poniższy tekst jest napisany tak, żeby przychodnia mogła go wydrukować i dać pacjentowi razem z dzienniczkiem. Opiera się na instrukcjach obsługi rejestratorów Meditech (holtery EKG CardiUP!3 i CardiUP!12 oraz holter ciśnieniowy ABPM-06), zaleceniach towarzystw naukowych i badaniach klinicznych. Jeśli ktoś szuka ogólnego opisu, jak wygląda samo założenie urządzenia i co wykrywa zapis, opisaliśmy to osobno we wpisie Holter EKG – jak wygląda badanie. Tutaj skupiamy się na tym, co dzieje się później.

Badanie holtera: czego nie wolno robić – wersja do wydruku

Dziesięć zasad, które da się zmieścić na jednej kartce i przypiąć magnesem do lodówki:

1. Nie bierz prysznica ani kąpieli, nie pływaj, nie chodź do sauny. Umyj się dokładnie przed założeniem holtera.
2. Nie zdejmuj rejestratora ani elektrod, także na noc.
3. Nie odłączaj kabli i nie wciskaj przycisków menu. Jedyny przycisk dla pacjenta to przycisk zdarzenia.
4. Nie noś telefonu w kieszeni koszuli tuż przy rejestratorze. Rozmawiać przez telefon możesz.
5. Nie używaj koca ani poduszki elektrycznej.
6. Omijaj rezonans magnetyczny, bramki do wykrywania metalu, silne magnesy i miejsca z urządzeniami wysokiego napięcia.
7. Nie zakładaj ubrań z syntetyków bezpośrednio na elektrody.
8. Nie zmieniaj trybu życia „na czas badania”. Jeśli objawy pojawiają się przy wysiłku, wysiłek powinien znaleźć się w zapisie, o ile lekarz nie zdecydował inaczej.
9. Zapisuj w dzienniczku godzinę, czynność i objaw. Przy objawie naciśnij przycisk zdarzenia.
10. Gdy elektroda odpadnie, przyklej ją z powrotem w to samo miejsce. Gdy rejestrator zamoknie, wyjmij baterię i zgłoś się do pracowni.

Każdy punkt ma swoje uzasadnienie. Niżej rozpisujemy je po kolei, bo pacjent, który rozumie, po co jest dany zakaz, przestrzega go dokładniej niż ten, który dostał samą listę.

Kabel pacjenta do holtera z zatrzaskami na elektrody. To jego przewodów nie wolno odłączać ani szarpać w czasie badania (kabel EKG do holtera, 7 odprowadzeń).

Woda, pot i sauna – dlaczego rejestrator nie może zmoknąć

To jedyny zakaz, który producent opisuje bez żadnych niuansów. Instrukcja holterów CardiUP mówi wprost, że rejestratory nie mają żadnej ochrony przed wnikaniem wody. Nie wolno ich zanurzać, polewać ani nosić pod prysznicem, w wannie czy na basenie. Ten sam zapis znajduje się w instrukcji holtera ciśnieniowego ABPM-06. Producent dodaje dwie rzeczy, o których mało kto pamięta: urządzenia nie należy wystawiać na parę wodną ani ulewny deszcz i trzeba je chronić przed silnym ciepłem promieniującym oraz długotrwałą wysoką temperaturą. Sauna, łaźnia parowa i leżenie na słońcu odpadają więc z dwóch powodów jednocześnie.

Woda szkodzi też elektrodom. Klej jednorazowych elektrod EKG słabnie od wilgoci i potu, a elektroda, która podnosi się na brzegach, daje zapis pełen zakłóceń. Dlatego przed założeniem holtera należy się porządnie umyć, a w trakcie badania wystarczy przemywanie twarzy, rąk i dolnej części ciała mokrym ręcznikiem, z dala od klatki piersiowej.

Co zrobić, gdy wypadek już się zdarzył? Według instrukcji: krople na obudowie wytrzeć suchą ściereczką. Jeśli woda dostała się do środka, zdjąć urządzenie, wyjąć baterie i oddać rejestrator do pracowni. Nie suszyć suszarką, nie kłaść na kaloryferze.

Telefon, koc elektryczny, rezonans – co naprawdę zakłóca zapis

W polskich poradnikach regularnie pojawia się zalecenie, by trzymać telefon „15 cm od holtera”, zwykle bez podania źródła. Ten temat zbadano jednak dokładnie. W 2009 r. zespół Adriana Baranchuka z Kingston (Kanada) przykładał aktywne telefony GSM, CDMA i analogowe, router Wi-Fi i pager do trzech elektrokardiografów, w odległości od 2 m do 0 cm od modułu rejestrującego. Zakłócenia pojawiły się tylko w jednym aparacie i tylko wtedy, gdy włączony telefon leżał bezpośrednio na module. Przy 25 cm i dalej zapis był czysty. Problem polegał na czymś innym: gdy takie zakłócone EKG pokazano lekarzom, pielęgniarkom i studentom, w 18% przypadków artefakt uznano za chorobę, najczęściej za migotanie lub trzepotanie przedsionków (52% błędnych rozpoznań).

Wniosek praktyczny: nie trzeba wyłączać telefonu ani rezygnować z rozmów. Wystarczy nie nosić go w kieszeni koszuli tuż nad elektrodami ani nie kłaść na rejestratorze. Instrukcja Meditech zalicza do otoczenia, którego należy unikać, bezpośrednie sąsiedztwo kuchenek mikrofalowych, urządzeń wysokiego napięcia, dużych urządzeń elektronicznych, transformatorów i rezonansu magnetycznego. Amerykański serwis MedlinePlus (Narodowa Biblioteka Medyczna USA) wymienia koce elektryczne, okolice wysokiego napięcia, magnesy i wykrywacze metalu. Polskie Towarzystwo Kardiologiczne w materiałach dla pacjentów również odradza koce i poduszki elektryczne. W literaturze opisano przypadek, w którym źródłem artefaktów w zapisie EKG okazał się koc grzewczy pacjenta.

Rezonans magnetyczny to osobna sprawa. Holtera nie wolno wnosić do pracowni MR. Jeśli pacjent ma w tym samym czasie zaplanowany rezonans, jedno z badań trzeba przełożyć, a decyzję podejmuje lekarz kierujący.

Czy z holterem można ćwiczyć? Holter a wysiłek fizyczny

Tu źródła wydają się sobie przeczyć, choć w rzeczywistości mówią o różnych sytuacjach. Instrukcja holterów CardiUP prosi pacjenta, by unikał nadmiernych ruchów i intensywnego wysiłku mięśniowego. Z kolei materiały PTK dla pacjentów podkreślają, że badanie ma się odbywać w czasie zwykłej aktywności, a jeśli objawy pojawiają się przy wysiłku, umiarkowany lub nawet intensywny wysiłek jest wskazany. MedlinePlus pisze podobnie: pacjent może zostać poproszony o ćwiczenia, jeśli wcześniej odczuwał dolegliwości właśnie podczas wysiłku.

Co pokazują badania

Najlepszym dowodem, że trening da się zarejestrować, są badania sportowców. W pracy opublikowanej w 2023 r. w „Europace” (Graziano i wsp.) 433 zawodników i 261 osób nietrenujących miało 24-godzinny, 12-odprowadzeniowy zapis holterowski. Sportowcy w czasie badania wykonywali trening trwający co najmniej 30–60 minut. Badacze przyjęli jasne kryterium jakości: zapis, w którym ponad 2 godziny przypadały na artefakty lub brak sygnału, uznawano za nieprzydatny i powtarzano. Około 86% badanych w obu grupach miało nie więcej niż 10 dodatkowych pobudzeń komorowych na dobę.

We wrześniu 2025 r. Europejskie Stowarzyszenie Kardiologii Prewencyjnej (EAPC) opublikowało w „European Heart Journal” stanowisko dotyczące nieprawidłowości w EKG sportowców. U zawodnika z dodatkowymi pobudzeniami komorowymi zaleca ono 24–48-godzinne monitorowanie, najlepiej w konfiguracji 12-odprowadzeniowej, obejmujące sesję treningową. Trening nie jest więc przeszkodą, tylko często celem badania.

Dlaczego mimo to producent prosi o umiar

Ruch, pot i drżenie mięśni dają artefakty, które potrafią udawać arytmię. Konsensus ISHNE i HRS z 2017 r. opisuje dwie grupy takich zakłóceń: pseudoarytmie (np. rzekome migotanie przedsionków albo częstoskurcz komorowy) wynikające z ruchu i chwilowej utraty kontaktu elektrody ze skórą oraz rzekome pauzy, które przypominają zahamowanie zatokowe lub blok przedsionkowo-komorowy. Konsekwencje bywają poważne. W opisie 12 pacjentów z University of Michigan (NEJM, 1999) artefakt wzięty za częstoskurcz komorowy skończył się m.in. trzema cewnikowaniami serca, wszczepieniem kardiowertera-defibrylatora i rozrusznika. W ankiecie z 2001 r. ten sam typ zapisu błędnie oceniło 94% internistów, 58% kardiologów i 38% elektrofizjologów.

Rozsądna reguła dla pacjenta brzmi więc tak: ćwicz, jeśli to zwykła część twojego tygodnia albo jeśli lekarz o to prosi. Zapisz w dzienniczku godzinę rozpoczęcia i zakończenia treningu. Unikaj nowych, ekstremalnych form wysiłku „na próbę” oraz sportów kontaktowych i wodnych. Po treningu zerknij, czy elektrody trzymają się na całym obwodzie.

Holter EKG Meditech CardiUP!12 z kablami i elektrodami w torbie transportowej. Przed wypuszczeniem pacjenta personel ogląda na wyświetlaczu sygnał z kolejnych kanałów.

Ubranie, sen i holter a stanik

Instrukcja CardiUP zawiera zapis, którego brakuje w większości poradników: ubrania syntetyczne wytwarzają ładunki elektrostatyczne, które dodają szum do zapisu EKG, więc pacjent powinien ich unikać przez cały czas badania. Lepiej sprawdza się bawełniana koszulka pod spodem. Producent zastrzega też, że ze względów higienicznych ani rejestrator, ani etui nie powinny dotykać bezpośrednio skóry.

Holter a stanik: biustonosz można nosić. Liczy się to, gdzie leżą elektrody. W zalecanym układzie trzykanałowym kilka z nich przykleja się w piątej przestrzeni międzyżebrowej, w linii pachowej przedniej i tylnej, czyli mniej więcej tam, gdzie u wielu kobiet przebiega obwód biustonosza. Fiszbina albo twarda taśma, która codziennie trze o brzeg elektrody, po kilku godzinach ją podważa. Dlatego najlepiej przyjść na badanie w miękkim, bawełnianym biustonoszu bez metalowych elementów na obwodzie i powiedzieć osobie zakładającej holter, w czym będzie się chodzić. Personel może wtedy delikatnie przesunąć elektrodę albo dokleić kabel tak, by nie ocierał się o zapięcie.

Etui na holter CardiUP z paskiem. Rejestrator nosi się w etui, a nie bezpośrednio na skórze (torba Meditech do CardiUP!3 i CardiUP!12).

Spać można w dowolnej pozycji. Rejestrator najlepiej położyć obok siebie lub zostawić w etui przypiętym do paska spodni od piżamy. Instrukcja prosi tylko, żeby kable nie splątały się wokół szyi czy ręki.

Dzienniczek i przycisk zdarzenia – bez nich zapis traci sens

Holter zapisuje tysiące pobudzeń serca, ale lekarz potrzebuje jeszcze jednej informacji: co pacjent wtedy czuł i robił. Rejestratory CardiUP mają z boku biały przycisk zdarzenia. Krótkie naciśnięcie zostawia w zapisie znacznik, a urządzenie odpowiada krótkim sygnałem dźwiękowym, bez zapalania ekranu. Producent prosi, by każde naciśnięcie powtórzyć wpisem w dzienniczku. Wzór dzienniczka dołączany jest do oprogramowania.

Jak duże ma to znaczenie, pokazuje badanie Saraiya i wsp. z 2025 r. U 100 kolejnych pacjentów z ambulatoryjnym monitorowaniem EKG (średnio 194 godziny zapisu) każdy zgłaszał średnio 5,7 epizodu objawów. Tylko 22% z nich zbiegło się w czasie z arytmią. U osób powyżej 70. roku życia odsetek wynosił 50%, u osób poniżej 35 lat zaledwie 4%. To nie znaczy, że objawy były wymyślone. Znaczy, że dobrze opisane kołatanie z prawidłowym rytmem w tej samej minucie jest dla lekarza równie cenne jak wykryta arytmia, bo zawęża poszukiwania.

Wystarczą krótkie wpisy. Ważniejsza od elegancji jest dokładna godzina, najlepiej odczytana z tego samego zegara co w rejestratorze.

Dlaczego holter piszczy i co oznaczają sygnały

Pytanie „czy holter wydaje dźwięki” ma jedną uczciwą odpowiedź: to zależy od modelu, więc w ulotce dla pacjenta trzeba opisać konkretne urządzenie. Poniżej sygnały, które wymieniają instrukcje rejestratorów Meditech. Żaden z nich nie jest alarmem o stanie serca.

Instrukcja CardiUP nie przewiduje osobnego dźwięku dla słabej baterii. Urządzenie może wtedy wyłączyć podświetlenie ekranu, żeby oszczędzić energię na zapis EKG. Przy bardzo niskim napięciu sterownik wyłącza wzmacniacze, aby do pamięci nie trafiły fałszywe dane. Dane już zapisane nie giną, nawet gdy bateria całkiem się wyczerpie.

Jak sprawdzić, czy holter działa – w gabinecie i w domu

Najważniejsza kontrola odbywa się przed wyjściem pacjenta. CardiUP!3 i CardiUP!12 pokazują na wyświetlaczu przebiegi EKG z kolejnych kanałów w czasie rzeczywistym, więc osoba zakładająca może ocenić sygnał, zanim pacjent zamknie drzwi. Producent zaleca przyklejanie elektrod na oczyszczoną, w razie potrzeby ogoloną skórę, podłączanie końcówek do elektrod przed przyklejeniem ich na klatkę piersiową i robienie z każdego kabla pętli 5–10 cm od elektrody, przyklejonej plastrem. Takie pętle wyraźnie zmniejszają zakłócenia ruchowe. W holterze ciśnieniowym ABPM-06 instrukcja przewiduje pomiar kontrolny tuż po zaprogramowaniu, żeby nie czekać na pierwszy pomiar z harmonogramu.

W domu pacjent może zrobić trzy proste rzeczy:

• Holter EKG CardiUP: w drugiej linii ekranu widać zegar odliczający czas do końca badania. Jeśli liczby maleją, zapis trwa. Napis DONE oznacza, że zaplanowany czas minął. Ciemny ekran jest normalny: podświetlenie gaśnie po 20 sekundach, a klawiatura blokuje się po 30 sekundach bezczynności, żeby nikt przypadkiem nie przerwał badania.
• Holter ciśnieniowy ABPM-06: na ekranie widać godzinę i symbol zegara, który oznacza, że harmonogram pomiarów jest aktywny. Księżyc oznacza tryb nocny. Przekreślona bateria pojawia się poniżej 2,3 V.
• Elektrody i mankiet: elektrody przylegają na całym obwodzie, kable nie są napięte, mankiet nie zsunął się w stronę łokcia.

Nie trzeba niczego klikać w menu. Jeśli coś wygląda inaczej niż powyżej, wystarczy telefon do pracowni.

Holter ciśnieniowy ABPM-06 z mankietem i etui. Trzy przyciski to start pomiaru, zdarzenie i dzień/noc.

Holter ciśnieniowy (ABPM) – zasady inne niż przy EKG

Badanie ABPM ma swoje własne pułapki, bo każdy pomiar trwa kilkadziesiąt sekund i wymaga nieruchomej ręki. Europejskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego (ESH) w zaleceniach z 2021 r. wymienia, co pacjent powinien usłyszeć przy zakładaniu: prowadzić zwykły dzień, przy każdym pomiarze stanąć lub usiąść i rozluźnić rękę, nie prowadzić samochodu (a jeśli to konieczne, zatrzymać się albo zignorować pomiar), nie brać prysznica ani kąpieli i zapisywać godziny snu, leków i objawów. Personel zaznacza na skórze miejsce tętnicy ramiennej, żeby pacjent mógł sam poprawić mankiet, gdy się zsunie.

Instrukcja ABPM-06 dodaje konkretne wskazówki:

• Pod mankietem najlepiej mieć cienką koszulkę. Nie wpływa ona na dokładność, a chroni przed poceniem i swędzeniem przy dobowym noszeniu.
• Mankiet zakłada się na rękę niedominującą, przewodem w stronę barku. Ma być dopasowany tak ciasno, jak to jeszcze wygodne. Luźny mankiet wydłuża pomiar i zwiększa liczbę nieudanych odczytów.
• Przewodu nie wolno zaginać ani skręcać. Jeśli wypnie się z rejestratora, wciska się metalową końcówkę aż do kliknięcia.
• Przy zawrotach głowy, bólu w klatce piersiowej, kołataniu lub bólu głowy można wcisnąć przycisk startu, żeby wykonać dodatkowy pomiar.
• Jeśli pomiar boli lub drętwieje ręka, dowolny przycisk przerywa pompowanie i szybko opróżnia mankiet. Gdy drętwienie, zasinienie lub ból utrzymują się po pomiarze, mankiet należy zdjąć i zgłosić to lekarzowi. O zaburzeniach krzepnięcia albo leczeniu przeciwkrzepliwym trzeba powiedzieć przed badaniem.

Kody błędów, które pacjent może zobaczyć na ekranie: E1 to pomiar przerwany z powodu ruchu, E2 przerwanie przyciskiem, E3 rozładowane baterie, E31 brak lub zbyt luźny mankiet, E32 zagięty przewód, E33 nieszczelność, E34 mankiet niezałożony na ramię. Kody E90 i E99 oznaczają błąd urządzenia i wymagają kontaktu z pracownią.

Po co ta dyscyplina? Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) z 2024 r. uznają rejestrację za ważną, gdy co najmniej 70% pomiarów jest użytecznych, co zwykle oznacza minimum 27 pomiarów na dobę, w tym najlepiej 7 nocnych. ESH zaleca powtórzenie badania, gdy udanych pomiarów jest mniej niż 20 w ciągu dnia lub 7 w czasie snu. Każde E1 to jeden pomiar mniej. ABPM-06 może automatycznie powtórzyć nieudany pomiar po 5 minutach, a funkcja SleepWell uzupełnia długie luki bez zagęszczania pomiarów, ale tylko jeśli personel włączy te opcje przy programowaniu. Holter pozwala zaprogramować plan do 51 godzin i do 400 pomiarów, z odstępem nie krótszym niż 5 minut.

Holter EKG Meditech CardiUP!3. Waży około 92 g i pracuje na jednej baterii AA do 7 dni zapisu.

Gdy elektroda odpadnie, rejestrator zamoknie albo pojawią się niepokojące objawy

Odklejona elektroda to najczęstszy problem. Instrukcja CardiUP mówi, by przykleić ją z powrotem w to samo miejsce jak najszybciej, nigdy na ranę, opatrunek ani podrażnioną skórę. Zapasowe elektrody od pracowni ułatwiają sprawę. Jeśli odkleja się wiele elektrod naraz, lepiej przyjść do gabinetu, niż prowadzić zapis, który i tak będzie trzeba powtórzyć.

Holter nie jest systemem alarmowym. Zapis jest analizowany dopiero po zakończeniu badania, więc nikt nie zobaczy na bieżąco, co dzieje się z sercem. Przy omdleniu, silnym bólu w klatce piersiowej, nagłej duszności albo kołataniu z zasłabnięciem nie należy czekać na koniec badania, tylko wezwać pomoc (112 lub 999). Holtera nie trzeba w tej sytuacji zdejmować, a zespół ratunkowy i tak oceni pacjenta własnym sprzętem.

Lista kontrolna dla pracowni holterowskiej

Kilka rzeczy zależy wyłącznie od personelu. Według instrukcji Meditech: nowa lub świeżo naładowana bateria przy każdym pacjencie (alkaliczna lub NiMH, nigdy litowa), elektrody przeznaczone do długotrwałego monitorowania, pętle odciążające na kablach, kontrola sygnału na ekranie, wydanie dzienniczka i wyjaśnienie przycisku zdarzenia. Jeśli CardiUP zaprogramowano z komputera, rejestrator czeka w stanie WAITING maksymalnie 30 minut. Zapis rusza po przytrzymaniu przycisku zdarzenia dłużej niż 3 sekundy. Przy ABPM-06 producent zaleca sprawdzenie napięcia baterii przed programowaniem: świeże alkaliczne powinny mieć ponad 3 V, naładowane akumulatory ponad 2,5 V. Mankiety do ABPM-06 występują w trzech rozmiarach: 18–24 cm, 25–32 cm i 33–42 cm obwodu ramienia.

Gabinety kompletujące sprzęt znajdą rejestratory w kategorii holtery, m.in. CardiUP!3, CardiUP!12 i ABPM-06. O tym, kiedy w ogóle kierować pacjenta na badanie, piszemy we wpisie o wskazaniach do holtera EKG.

Pytania pacjentów

Czy holter wydaje dźwięki?

Tak, ale rzadko. Holtery CardiUP pikają przy autoteście, po naciśnięciu przycisku zdarzenia i przy odpadnięciu elektrody. ABPM-06 cicho buczy przy pompowaniu mankietu, a przy nieudanym pomiarze daje serię sygnałów i pokazuje kod błędu.

Czy holter nagrywa rozmowy?

Holter EKG nie ma mikrofonu i rejestruje tylko sygnał elektryczny serca. ABPM-06 nagrywa wyłącznie 15-sekundowe notatki głosowe, i to tylko wtedy, gdy pacjent sam przytrzyma przycisk zdarzenia.

Czy mogę jechać samochodem z holterem ciśnieniowym?

ESH zaleca, by w czasie ABPM nie prowadzić. Jeśli jazda jest konieczna, przy pompowaniu mankietu trzeba się zatrzymać albo zignorować pomiar i zapisać to w dzienniczku.

Czy mogę przejść przez bramkę na lotnisku?

Wykrywacze metalu są na liście rzeczy do omijania. Lepiej poprosić o kontrolę ręczną i pokazać skierowanie lub kartkę z pracowni.

Co zrobić, gdy bateria się wyczerpie?

W ABPM-06 baterie można wymienić w trakcie badania, a monitorowanie będzie kontynuowane bez utraty danych. W CardiUP dane zapisane do tej pory zostają w pamięci. W obu przypadkach należy powiadomić pracownię.

Czy można spać na brzuchu?

Można. Rejestrator powinien leżeć obok, a kable nie mogą się owinąć wokół szyi ani ręki.

Źródła

1. Meditech Kft. CardiUP!12, CardiUP!3 and CardioMera User Manual, ED1FC1KT_UMEN_V13, 24.08.2023 (rozdz. 1.5–1.7, 3, 5, 6, 9). meditech.hu
2. Meditech Kft. ABPM-06 User Manual, BP6KT_UMEN rev12, 15.07.2025 (rozdz. 1.2–1.3, 3.3, 3.7, 4–6, 13.1). meditech.hu
3. Steinberg JS i wsp. 2017 ISHNE-HRS expert consensus statement on ambulatory ECG and external cardiac monitoring/telemetry. Heart Rhythm 2017;14:e55–e96. doi:10.1016/j.hrthm.2017.03.038
4. Graziano F, Mastella G, Merkely B i wsp. Ventricular arrhythmias recorded on 12-lead ambulatory electrocardiogram monitoring in healthy volunteer athletes and controls. Europace 2023;25(9):euad255. doi:10.1093/europace/euad255
5. Finocchiaro G i wsp. Abnormal electrocardiogram findings in athletes: a consensus statement of the European Association of Preventive Cardiology of the ESC. Eur Heart J 2025. doi:10.1093/eurheartj/ehaf646
6. Knight BP, Pelosi F, Michaud GF i wsp. Clinical consequences of electrocardiographic artifact mimicking ventricular tachycardia. N Engl J Med 1999;341:1270–4. PubMed 10528037
7. Knight BP, Pelosi F, Michaud GF i wsp. Physician interpretation of electrocardiographic artifact that mimics ventricular tachycardia. Am J Med 2001;110:335–8. PubMed 11286946
8. Baranchuk A, Kang J, Shaw C i wsp. Electromagnetic interference of communication devices on ECG machines. Clin Cardiol 2009;32:588–92. doi:10.1002/clc.20459
9. Misra G, Dhiraaj S, Kapoor A, Goyal P. An unusual cause of electrocardiographic artefact: a patient's warming blanket. Turk J Anaesthesiol Reanim 2018;46:161–3. PubMed 29744253
10. Saraiya A, Corsi DR, Farhan S i wsp. Incidence and predictors of symptom-arrhythmia association during outpatient Holter monitoring. Cureus 2025;17(11):e96201. doi:10.7759/cureus.96201
11. Stergiou GS, Palatini P, Parati G i wsp. 2021 European Society of Hypertension practice guidelines for office and out-of-office blood pressure measurement. J Hypertens 2021;39:1293–302. doi:10.1097/HJH.0000000000002843
12. McEvoy JW, McCarthy CP, Bruno RM i wsp. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J 2024;45:3912–4018. doi:10.1093/eurheartj/ehae178
13. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Holter heart monitor (24h). Aktualizacja 2026. medlineplus.gov
14. Bienias P. Fakty i mity: aktywność a holter. Polskie Towarzystwo Kardiologiczne – serwis dla pacjenta. dlapacjenta.ptk.waw.pl