KTG co to jest? Kardiotokografia, zapis TOCO i normy wg FIGO i PTGiP

KTG, czyli kardiotokografia, to jednoczesny zapis czynności serca płodu i skurczów macicy, prowadzony przez kilkadziesiąt minut przed porodem albo przez cały poród. Wynik nie jest pojedynczą liczbą, tylko taśmą z dwiema krzywymi, którą położna lub lekarz czyta według ustalonych kryteriów. Poniżej opisujemy, jak wygląda badanie, co oznacza każda linia na wydruku (łącznie z TOCO), jak klasyfikuje się zapis według FIGO, NICE i najnowszych rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników z lutego 2026 r. oraz co o skuteczności KTG mówią przeglądy Cochrane.

Tekst jest napisany dla personelu przychodni i gabinetów, ale ciężarna też znajdzie w nim odpowiedzi. Jedno zastrzeżenie na początek: interpretacja KTG i decyzje kliniczne należą do położnej i lekarza prowadzącego. Jeśli ruchy dziecka wyraźnie osłabły, pojawiło się krwawienie lub odpływa płyn owodniowy, trzeba od razu jechać do szpitala, a nie czekać na planowe badanie.

KTG co to jest i co dokładnie rejestruje aparat

Na pytanie, co to jest KTG, najkrócej odpowiada sama nazwa: „kardio” to serce, „toko” to poród, „grafia” to zapis. Kardiotokograf ma dwie główne głowice mocowane na brzuchu elastycznymi pasami. Pierwsza to głowica ultradźwiękowa wykorzystująca efekt Dopplera: wykrywa ruch struktur serca płodu i na tej podstawie wylicza częstość jego pracy, w skrócie FHR (fetal heart rate). Druga to tokodynamometr, czyli czujnik nacisku, który reaguje na napinanie się powłok brzucha podczas skurczu. Jego krzywa jest podpisana na wydruku skrótem TOCO.

Do tego dochodzi przycisk, który ciężarna wciska, gdy czuje ruch dziecka, a w wielu aparatach także automatyczny zapis ruchów płodu i kanał tętna matki (MHR). Ten ostatni ma praktyczne znaczenie. Wytyczne FIGO z 2015 r. zwracają uwagę, że głowica zewnętrzna potrafi „złapać” tętno matki zamiast serca płodu, a w drugim okresie porodu matczyne tętno podczas parcia może dojść do poziomu typowego dla płodu. Rekomendacje PTGiP z 2026 r. zalecają dlatego równoczesne monitorowanie FHR i MHR, zwłaszcza w aktywnej fazie parcia.

Pulsoksymetr napalcowy Contec CMS-50D – nie jest częścią aparatu KTG, ale mierzy tętno matki tą samą metodą co czujnik palcowy w wielu kardiotokografach. Odczyt tętna matki pozwala odróżnić je od częstości serca płodu.

KTG nie pokazuje obrazu dziecka ani przepływów w naczyniach. To odróżnia je od USG i badania dopplerowskiego naczyń płodu, które wykonuje się na aparacie USG. Oba badania często idą w parze, bo odpowiadają na inne pytania: USG ocenia budowę, wzrastanie i ilość płynu owodniowego, a kardiotokografia to, jak układ nerwowy płodu steruje pracą serca tu i teraz.

To nie jest kardiotokograf: mobilny aparat USG Zoncare M70 z obrazem w kolorowym Dopplerze. USG pokazuje budowę i przepływy, KTG – pracę serca płodu i skurcze w czasie.

Kiedy wykonuje się kardiotokografię

W ciąży

W Polsce ramy wyznacza rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (obowiązuje od 1 stycznia 2019 r., tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1324). Ministerstwo w omówieniu standardu podaje, że po 40. tygodniu ciąży zaleca się częste monitorowanie stanu płodu za pomocą KTG i USG, także ambulatoryjnie, a ciąża powinna zostać zakończona przed upływem 42. tygodnia. Wcześniej KTG wykonuje się ze wskazań medycznych, czyli przy powikłaniach po stronie matki lub płodu. O tym, czy i jak często powtarzać badanie, decyduje prowadzący ciążę.

Podczas porodu

PTGiP w rekomendacjach z 2026 r. zaleca krótki zapis wstępny u każdej rodzącej przy przyjęciu na blok porodowy. Ciągłe KTG jest wskazane m.in. przy nadciśnieniu, cukrzycy przedciążowej, wadach serca, chorobach nerek i wątroby, cholestazie, hipotrofii płodu, ciąży bliźniaczej, porodzie przedwczesnym po 28. tygodniu, stymulacji oksytocyną, gorączce, zielonym płynie owodniowym, krwawieniu i po wcześniejszym cięciu cesarskim. W porodzie niskiego ryzyka wystarcza okresowe osłuchiwanie: co 15 minut w pierwszym okresie i co 5 minut (lub po każdym skurczu) w drugim, przez pełną minutę, z jednoczesną kontrolą tętna matki. Przed 28. tygodniem ciągłe KTG nie jest zalecane, bo parametry zapisu niedojrzałego płodu słabo przekładają się na jego stan.

Jak wygląda badanie KTG

Ciężarna leży na boku, półsiedzi albo siedzi. Leżenia płasko na plecach się unika, bo macica uciska wtedy żyłę główną dolną i aortę, co pogarsza przepływ przez łożysko (FIGO 2015 wskazuje pozycję boczną, półsiedzącą i pionową jako lepsze). Położna szuka miejsca, w którym najlepiej słychać serce dziecka, nakłada tam głowicę ultradźwiękową z żelem, a tokodynamometr bez żelu umieszcza w okolicy dna macicy. Oba czujniki trzymają dwa pasy.

Standardowy zapis przed porodem trwa zwykle 20–30 minut. Bywa dłuższy, i to nie oznacza od razu kłopotu: płód po 32.–34. tygodniu ma cykle snu głębokiego, które według FIGO mogą trwać do 50 minut. W tym czasie akceleracje praktycznie znikają, a zmienność jest na dolnej granicy normy. Jeśli zapis wypada akurat w takim okresie, badanie się wydłuża. Samo badanie jest nieinwazyjne i nie boli. Część aparatów pozwala na zapis telemetryczny – głowice przesyłają sygnał bezprzewodowo i rodząca może chodzić, co FIGO uznaje za rozwiązanie preferowane, jeśli jest dostępne.

Szczegół techniczny, o którym rzadko się pisze: prędkość przesuwu papieru. FIGO podaje trzy spotykane ustawienia – 1, 2 i 3 cm/min (w wielu krajach 1 cm/min, w Holandii 2 cm/min, w Ameryce Północnej i Japonii 3 cm/min) – oraz dwie skale pionowe, 20 lub 30 uderzeń/min na centymetr. Ten sam zapis wygląda przy nich zupełnie inaczej: przy 3 cm/min zmienność wydaje się mniejsza osobie przyzwyczajonej do 1 cm/min. Dlatego w danej placówce wszyscy powinni czytać zapisy w jednej, znanej sobie skali.

Zapis KTG – jak czytać częstość serca płodu

Górna krzywa to FHR. Ocenia się w niej cztery elementy: linię podstawową, zmienność (w polskiej terminologii oscylację), akceleracje i deceleracje. Liczby w tabeli pochodzą z konsensusu FIGO 2015 i są zgodne z tabelą parametrów w rekomendacjach PTGiP 2026, które dodają polskie nazwy typów oscylacji.

Zmienność i cykliczność

Zmienność to „drganie” krzywej wokół linii podstawowej. Świadczy o tym, że autonomiczny układ nerwowy płodu na bieżąco reguluje pracę serca. PTGiP 2026 kładzie nacisk na cykliczność: w prawidłowym zapisie odcinki oscylacji falującej przeplatają się z odcinkami zawężonej, bo płód śpi i się budzi. Brak cykliczności przez 50 minut, według polskich rekomendacji, wymaga działania zespołu.

Rodzaje deceleracji

• Wczesne – płytkie, krótkie, z zachowaną zmiennością, „lustrzane” względem skurczu. Przypisuje się je uciskowi na główkę i nie świadczą o niedotlenieniu.
• Zmienne (kształt litery V) – szybki spadek (poniżej 30 s do najniższego punktu) i szybki powrót. Stanowią większość deceleracji w porodzie i odzwierciedlają odruch z baroreceptorów przy ucisku pępowiny.
• Późne (kształt litery U lub ze zmniejszoną zmiennością) – stopniowy spadek i powrót; zaczynają się ponad 20 s po początku skurczu, a dołek mają po jego szczycie. To odpowiedź chemoreceptorów na niedotlenienie krwi płodu.
• Przedłużone – trwające ponad 3 minuty. Spadek poniżej 80/min utrzymujący się ponad 5 minut, z utratą zmienności, FIGO wiąże z ostrą hipoksją.

TOCO na KTG – co oznacza dolna krzywa

To najczęstsze pytanie od ciężarnych, które dostają wydruk do ręki. Co oznacza TOCO na KTG? To zapis z tokodynamometru, czyli czujnika, który mierzy napięcie powłok brzucha nad macicą. Skurcz rysuje się jako „pagórek” o kształcie dzwonu, trwający według FIGO łącznie 45–120 sekund. Skala na wydruku jest umowna – spotyka się procenty albo kPa.

Zapis KTG TOCO ocenia się pod kątem kilku rzeczy:

• Częstość skurczów. Prawidłowo jest ich nie więcej niż 5 na 10 minut. Tachysystolia to więcej niż 5 skurczów w 10 minut w dwóch kolejnych okresach albo średnio w ciągu 30 minut (FIGO); PTGiP 2026 zalicza do niej też pojedynczy skurcz trwający ponad 2 minuty.
• Przerwy między skurczami. Polskie rekomendacje przytaczają badania, w których najniższą saturację w mózgu płód osiągał ok. 90 sekund po szczycie skurczu i potrzebował kolejnych 90 sekund na powrót do stanu wyjściowego. Przerwy krótsze niż 2 minuty nie pozwalają na wyrównanie.
• Śródporodowy indeks reoksygenacji – nowy element w PTGiP 2026: stosunek łącznego czasu rozkurczu do łącznego czasu skurczu w 30 minutach. Powinien przekraczać 1.
• Związek czasowy deceleracji ze skurczami – bez dobrej krzywej TOCO nie da się odróżnić deceleracji wczesnej od późnej.

Wysokość „pagórka” nie mówi, jak silny jest skurcz. Rekomendacje PTGiP stwierdzają to wprost: amplituda w zewnętrznym zapisie odzwierciedla jedynie zmianę napięcia powłok brzucha. Zależy od tego, jak mocno dociągnięto pas, od budowy ciała i od pozycji. Rzetelnie z tokodynamometru da się ocenić częstość skurczów, a ich siłę mierzy dopiero cewnik wewnątrzmaciczny, którego rutynowo się nie stosuje. Dlatego pytanie „toco na KTG co oznacza 80 albo 100” ma krótką odpowiedź: sama liczba niewiele mówi, liczy się częstość i odstępy.

Klasyfikacja zapisu wg FIGO, NICE i PTGiP

Po ocenie elementów zapis zalicza się do jednej z kategorii. Systemy różnią się nazewnictwem i progami. Przydaje się to wiedzieć, gdy do przychodni trafia wypis ze szpitala z innego kraju albo opis sporządzony według innej szkoły.

FIGO uznaje deceleracje za powtarzające się, gdy towarzyszą ponad połowie skurczów, i zaleca ponowną ocenę zapisu co najmniej co 30 minut. NICE dzieli każdą cechę na kolory: na przykład linia podstawowa 110–160/min jest biała, 100–109/min lub wzrost o 20/min od początku porodu – bursztynowa, poniżej 100 lub powyżej 160/min – czerwona.

Polskie rekomendacje z 2026 r. odchodzą od samego „szufladkowania” w stronę fizjologii. Zamiast pytać, do której kategorii pasuje zapis, każą ocenić, czy płód kompensuje stres porodowy. Opisują trzy typy niedotlenienia: stopniowo narastające (pogłębiające się deceleracje, potem wzrost linii podstawowej, zanik akceleracji i cykliczności, na końcu oscylacja milcząca), podostre (typowe dla drugiego okresu porodu: deceleracje ponad 90 s przedzielone ok. 30 s linii podstawowej, zapis w kształcie „zygzaka”) i ostre (przedłużona deceleracja poniżej 80/min trwająca ponad 3 minuty). Postępowanie w każdym z nich należy do zespołu porodowego.

Co mówią badania o skuteczności KTG

Pytanie, które pada rzadziej niż „KTG co to jest”, brzmi: ile to badanie naprawdę daje? Kardiotokografia jest powszechna, ale dowody na jej korzyści są skromniejsze, niż mogłoby się wydawać. Najważniejszy przegląd Cochrane (Alfirevic i wsp., 2017) objął 13 badań i ponad 37 tys. kobiet, porównując ciągłe KTG w porodzie z okresowym osłuchiwaniem. Ciągły zapis o połowę zmniejszył liczbę drgawek u noworodków (RR 0,50; 95% CI 0,31–0,80). Nie zmienił natomiast istotnie umieralności okołoporodowej (RR 0,86; 0,59–1,23) ani częstości mózgowego porażenia dziecięcego (RR 1,75; 0,84–3,63). Kosztem było więcej cięć cesarskich (RR 1,63; 1,29–2,07) i porodów zabiegowych (RR 1,15; 1,01–1,33). Te badania prowadzono jednak w latach 70.–90., z inną aparaturą i innymi kryteriami oceny, na co zwraca uwagę samo FIGO.

Przed porodem sytuację opisuje drugi przegląd Cochrane (Grivell i wsp., 2015; 6 badań, 2105 kobiet). Nie wykazano w nim wyraźnej korzyści z tradycyjnego KTG, natomiast komputerowa analiza zapisu w porównaniu z oceną wzrokową wiązała się z mniejszą umieralnością okołoporodową: 0,9% wobec 4,2% (RR 0,20; 0,04–0,88), choć w dwóch małych badaniach obejmujących 469 kobiet.

Słabym punktem pozostaje człowiek. FIGO opisuje dużą rozbieżność ocen między obserwatorami, zwłaszcza przy klasyfikowaniu deceleracji i zmienności. PTGiP przytacza europejskie badanie, w którym 93 ekspertów dwukrotnie oceniało prawie 4000 zapisów i wyraźnie zmieniało interpretację, gdy znali pH krwi pępowinowej. Według FIGO zapis nieprawidłowy jest czułym, ale mało swoistym sygnałem: większość płodów z zapisem podejrzanym lub patologicznym rodzi się bez kwasicy. Z drugiej strony nie udokumentowano hipoksji z kwasicą krótko po prawidłowym zapisie, więc prawidłowe KTG jest informacją uspokajającą na „tu i teraz”, a nie na kolejne dni.

Czy komputer czyta lepiej? Brytyjsko-irlandzkie badanie INFANT (Lancet 2017; 24 oddziały, 47 062 rodzące, 46 042 w analizie) nie wykazało, by program wspierający decyzje podczas porodu poprawił wyniki noworodków: złe wyniki wystąpiły u 0,7% dzieci w obu grupach.

Monitor KTG w gabinecie – co pokazuje i na co patrzeć

Gdy już wiadomo, KTG co to jest i jak je czytać, zostaje pytanie o sprzęt. Monitor KTG co pokazuje poza wydrukiem? Zwykle na ekranie są bieżąca częstość serca płodu (przy ciąży bliźniaczej dwie, w różnych kolorach), krzywa TOCO z liczbą w umownej skali, tętno matki, znaczniki ruchów, a w aparatach z analizą komputerową także STV i komunikat, czy zapis spełnia kryteria normy. Z punktu widzenia gabinetu ginekologicznego czy przychodni prowadzącej ciąże przy zakupie liczy się kilka cech wynikających wprost z wytycznych:

• możliwość ustawienia przesuwu 1/2/3 cm/min i skali 20 lub 30 uderzeń/min na cm, zgodnej z tym, do czego przywykł personel;
• kanał tętna matki (często czujnik palcowy działający na tej samej zasadzie co pulsoksymetrach) – PTGiP zaleca równoczesny zapis FHR i MHR;
• obsługa ciąży bliźniaczej z przesunięciem krzywych względem siebie;
• komputerowa analiza zapisów przedporodowych (np. kryteria Dawesa-Redmana, STV), jeśli placówka prowadzi ciąże wysokiego ryzyka;
• zapis cyfrowy i eksport do systemu gabinetowego, bo zapis KTG wchodzi do dokumentacji medycznej pacjentki.

Gabinet, który wykonuje KTG, zwykle ma też aparat USG z głowicą przezpochwową i pakietem położniczym – przykładem jest mobilny aparat USG Mulan 3 z głowicą transwaginalną, który ma automatyczne pomiary położnicze (Auto OB, Auto NT).

Mobilny aparat USG Zoncare Mulan 3 – sprzęt z gabinetu ginekologicznego, który zwykle stoi obok KTG; sam zapisu KTG nie wykonuje.

Pytania o KTG

KTG co to jest, jeśli wytłumaczyć to pacjentce w dwóch zdaniach?

To zapis pracy serca dziecka i skurczów macicy z dwóch czujników przypiętych pasami do brzucha. Trwa zwykle 20–30 minut, nie boli i nie wymaga specjalnego przygotowania.

Co oznacza TOCO na KTG?

TOCO to dolna krzywa, zapis z tokodynamometru, czyli czujnika napięcia brzucha. Pokazuje, kiedy i jak często macica się kurczy. Liczba przy TOCO jest umowna i nie mierzy siły skurczu.

Od którego tygodnia robi się KTG?

W ciąży o prawidłowym przebiegu standard opieki okołoporodowej przewiduje KTG po 40. tygodniu. Wcześniej wykonuje się je ze wskazań medycznych. W porodzie przedwczesnym ciągły zapis zaleca się dopiero po 28. tygodniu; w porodzie o czasie – przy czynnikach ryzyka.

Dlaczego badanie się przedłużyło?

Najczęściej dlatego, że dziecko śpi. Faza snu głębokiego może trwać do 50 minut i w tym czasie brak akceleracji jest fizjologiczny. Położna czeka wtedy na okres aktywności albo zmienia pozycję ciężarnej.

Czy prawidłowe KTG znaczy, że wszystko jest w porządku?

Mówi, że w czasie zapisu płód był dobrze utleniony. Nie przewiduje, co stanie się za kilka dni, i nie zastępuje USG ani obserwacji ruchów dziecka. Osłabienie ruchów po prawidłowym KTG nadal jest powodem do pilnego kontaktu z oddziałem.

KTG ile kosztuje?

W ramach opieki w ciąży finansowanej przez NFZ badanie jest bezpłatne. Prywatnie ceny są różne; przykładowo przychodnia Eskulap w Gliwicach podaje 60 zł, a Centrum Medyczne Żelazna w Warszawie 100 zł (cenniki z września 2026 r.).

Czy KTG domowe ma sens?

Jako telemonitoring z zapisem ocenianym przez szpital – tak, w ciążach powikłanych daje podobne wyniki jak pobyt na oddziale (badanie HoTeL). Samodzielne słuchanie serca dziecka detektorem bez oceny fachowej nie zastępuje KTG i może dawać fałszywe poczucie bezpieczeństwa.

Źródła

1. Ayres-de-Campos D, Spong CY, Chandraharan E; FIGO Intrapartum Fetal Monitoring Expert Consensus Panel. FIGO consensus guidelines on intrapartum fetal monitoring: Cardiotocography. Int J Gynaecol Obstet. 2015;131(1):13–24. doi:10.1016/j.ijgo.2015.06.020
2. Bomba-Opoń DA, Bręborowicz GH, Cnota W i wsp. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące śródporodowego monitorowania stanu płodu. Ginekol Perinatol Prakt. 2026;11:e05326005. doi:10.5603/gpl.108136
3. NICE. Fetal monitoring in labour (NG229). Opublikowano 14.12.2022, aktualizacje 2025–2026. nice.org.uk/guidance/ng229
4. Alfirevic Z, Devane D, Gyte GML, Cuthbert A. Continuous cardiotocography (CTG) as a form of electronic fetal monitoring (EFM) for fetal assessment during labour. Cochrane Database Syst Rev. 2017;2:CD006066. doi:10.1002/14651858.CD006066.pub3
5. Grivell RM, Alfirevic Z, Gyte GML, Devane D. Antenatal cardiotocography for fetal assessment. Cochrane Database Syst Rev. 2015;9:CD007863. doi:10.1002/14651858.CD007863.pub4
6. INFANT Collaborative Group. Computerised interpretation of fetal heart rate during labour (INFANT): a randomised controlled trial. Lancet. 2017;389:1719–1729. doi:10.1016/S0140-6736(17)30568-8
7. Lovers A, Daumer M, Frasch MG i wsp. Advancements in Fetal Heart Rate Monitoring: A Report on Opportunities and Strategic Initiatives for Better Intrapartum Care. BJOG. 2025. doi:10.1111/1471-0528.18097
8. Bekker MN, Koster MPH, Keusters WR i wsp. Home telemonitoring versus hospital care in complicated pregnancies in the Netherlands: a randomised, controlled non-inferiority trial (HoTeL). Lancet Digit Health. 2023;5:e116–e124. doi:10.1016/S2589-7500(22)00231-X
9. Huntleigh Healthcare. FDA 510(k) clearance granted for Dawes-Redman CTG Analysis, 24.03.2025. huntleigh-diagnostics.com
10. FDA clears GE HealthCare Novii+ Maternal/Fetal Monitor for patients more than 34 weeks pregnant, 02.02.2024. respiratory-therapy.com
11. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1324). isap.sejm.gov.pl; omówienie MZ: gov.pl
12. Cenniki badań: Przychodnia Eskulap Gliwice, Centrum Medyczne Żelazna.