Kołatanie serca i przerwy w pracy serca: objawy, przyczyny i leczenie zaburzenia rytmu serca

Uczucie, że serce zaczyna bić nieskoordynowanie na ułamek sekundy zamiera, należy do jednych z najbardziej niepokojących doznań. Nawracające nierówności bicia serca oraz epizody odczuwane jako „pauzy” w pracy serca to bardzo częsty powód wizyt w gabinecie kardiologicznym. Warto wiedzieć, z czego mogą wynikać te dolegliwości, kiedy wymagają pilnej diagnostyki oraz jakie kroki podejmuje lekarz, aby przywrócić prawidłowy rytm serca i spokój pacjenta.

Czym jest kołatanie serca i „pauzy” w pracy serca?

W warunkach prawidłowych serce kurczy się w rytmie zatokowym z częstotliwością od 60 do 100 uderzeń na minutę, a my nie rejestrujemy jego stałej pracy. Jeżeli mowa o zaburzeniach w pracy, kołatanie serca może być odczuwane jako: 

• kołatanie serca (palpitacja): to subiektywne, nieprzyjemne odczucie świadomości pracy serca. Pacjenci opisują je jako mocne, szybkie lub nieregularne bicie serca w klatce piersiowej, szyi czy gardle.

• pauza (uczucie „zamierania”): najczęściej odpowiada sytuacji, w której występuje tzw. dodatkowy skurcz (np. komorowy lub nadkomorowy). Po takim przedwczesnym skurczu następuje tzw. przerwa kompensacyjna. Serce na moment „wstrzymuje” kolejne uderzenie, po czym wykonuje następny skurcz ze zwiększoną siłą – to właśnie ten silniejszy skurcz pacjenci odczuwają jako „szarpnięcie” po chwili ciszy. 

Przyczyny kołatania serca i pauz w biciu serca

Zaburzenia rytmu nie zawsze wynikają bezpośrednio z uszkodzenia samego mięśnia sercowego. Przyczyny zaburzeń pracy serca mogą zostać podzielone na trzy główne grupy:

1. Styl życia, emocje i czynniki czynnościowe

• stres i napięcie emocjonalne: gwałtowny wyrzut adrenaliny i kortyzolu pobudza układ współczulny, co zwiększa częstotliwość skurczów i podatność na mikrozaburzenia rytmu.

• używki i stymulanty: duże ilości kofeiny, napoje energetyczne, alkohol (w tym tzw. Holiday Heart Syndrome, czyli arytmia po spożyciu alkoholu), nikotyna oraz substancje psychoaktywne.

• odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe: zmniejszenie objętości krwi krążącej oraz niedobory kluczowych jonów w płycie komórkowej.

2. Przyczyny pozasercowe (ogólnoustrojowe i leki)

• niedobory elektrolitowe: niski poziom potasu (hipokaliemia) lub magnezu (hipomagnezemia) bezpośrednio zaburza stabilność błony komórkowej kardiomiocytów, ułatwiając powstawanie skurczów dodatkowych.

• zaburzenia tarczycy: nadczynność tarczycy (nadmiar FT3 i FT4) przyspiesza metabolizm i uwrażliwia serce na działanie katecholamin, prowadząc do tachykardii i napadów migotania przedsionków.

• niedokrwistość (anemia): spadek poziomu hemoglobiny zmusza serce do szybszej i mocniejszej pracy, aby zapewnić odpowiednie dotlenienie tkanek.

• działania niepożądane leków:

  • leki stosowane w astmie i POChP (beta-2-mimetyki),

  • preparaty odchudzające i leki na przeziębienie zawierające pseudoefedrynę,

  • niektóre leki moczopędne (wypłukujące potas),

  • leki antydepresyjne i neuroleptyki.

3. Przyczyny sercowe (kardiologiczne)

• pierwotne zaburzenia rytmu (arytmie): przedwczesne skurcze nadkomorowe (SVE) i komorowe (VE), migotanie przedsionków (AF), częstoskurcze nadkomorowe (SVT).

• zaburzenia przewodzenia (bloki): bloki przedsionkowo-komorowe (AV) lub zespół chorego węzła zatokowego (bradykardia-tachykardia), w których rzeczywiste przerwy w pracy serca bywają zbyt długie.

• strukturalne choroby serca: efekty przebytego zawału serca (blizna jako podłoże dla arytmii serca), nadciśnienie tętnicze, kardiomiopatie, wady zastawek (np. wypadanie płatka zastawki mitralnej).

Alarmowe objawy złej pracy serca – kiedy natychmiast zgłosić się na SOR?

Choć kołatanie serca w większości przypadków ma charakter łagodny, istnieją tzw. „czerwone flagi”, które wymagają pilnej interwencji medycznej.

Objawy alarmowe:

• utrata przytomności, omdlenie lub stan przedomdleniowy
• ból w klatce piersiowej
• ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej
• silna duszność i spadek tolerancji wysiłku
• nagłe zawroty głowy, mroczki przed oczami, zaburzenia równowagi
• częstoskurcz trwający nieprzerwanie od kilkunastu minut  

Do jakiego lekarza się udać z kołataniem serca i jak wygląda diagnostyka zaburzeń rytmu serca?

Pierwszym krokiem jest wizyta u lekarza POZ (podstawowej opieki zdrowotnej) lub bezpośrednio u kardiologa. Lekarz przeprowadzi wywiad, zleci podstawowe badania krwi i skieruje na diagnostykę kardiologiczną.

1. Badania laboratoryjne (z krwi)

Wizytę diagnostyczną warto zacząć od oceny parametrów biochemicznych:

• elektrolity (Sód, Potas, Magnez): ocena gospodarki wodno-mineralnej.
• TSH, FT3, FT4: wykluczenie chorób tarczycy.
• morfologia krwi: ocena pod kątem anemii.
• glukoza, lipidogram, kreatynina: ocena ogólnego ryzyka sercowo-naczyniowego i funkcji nerek.

2. Spoczynkowe EKG 12-odprowadzeniowe

Podstawowe badanie oceniające prądy czynnościowe serca w czasie kilkunastu sekund, w spoczynku. Pozwala wykryć utrwalone zaburzenia rytmu, cechy przerostu komór czy ślady po przebytym niedokrwieniu (choroba niedokrwienna serca).

3. Monitorowanie metodą Holtera (Holter EKG)

Ponieważ kołatania występują napadowo, Holter EKG (24h, 48h lub 7-dniowy) jest kluczowym badaniem. Pacjent nosi mały rejestrator z elektrodami na klatce piersiowej podczas codziennych czynności. Równolegle prowadzi dzienniczek, w którym zapisuje moment wystąpienia nierównej pracy serca – pozwala to lekarzowi sprawdzić, co dokładnie działo się w zapisie EKG w chwili odczuwania objawu.

4. Echokardiografia (Echo serca / USG)

Echo serca to badanie obrazowe pozwalające ocenić budowę serca, grubość ścian, kurczliwość oraz pracę serca, a dokładniej zastawek. Pozwala wykluczyć organiczną chorobę serca jako przyczynę arytmii.

5. Diagnostyka rozszerzon

• próba wysiłkowa (EKG wysiłkowe): Przeprowadzana przy podejrzeniu arytmii indukowanych wysiłkiem fizycznym lub choroby wieńcowej.
• wszczepialny Rejestrator Pętlowy (ILR): Miniaturowe urządzenie podskórne stosowane przy bardzo rzadkich, ale groźnych omdleniach.
• inwazyjne badanie elektrofizjologiczne (EPS): Procedura wykonywana w szpitalu w celu dokładnego zmapowania i precyzyjnego wywołania arytmii (często połączona z zabiegiem ablacji).

Jak przebiega leczenie zaburzeń rytmu serca i co pacjent może zrobić sam?

Postępowanie zależy od zidentyfikowanej przyczyny. W przypadku zaburzeń łagodnych (np. sporadyczne skurcze dodatkowe u osoby z zdrowym sercem) wystarczy modyfikacja stylu życia.

Zmian nawyków

• zadbaj o nawodnienie: Pij 2-2.5 litra wody dziennie.
• suplementuj elektrolity: Zwiększ podaż potasu i magnezu (w diecie)
• ogranicz stymulanty: Zredukuj kofeinę, alkohol i nikotynę
• redukuj stres: Stosuj techniki oddechowe i zadbaj o higienę snu.  

Terapia medyczna (pod kontrolą kardiologa)

• farmakoterapia: najczęściej stosuje się beta-blokery (zmniejszają wrażliwość serca na adrenalinę, zwalniają akcję serca) lub leki antyarytmiczne.

• ablacja podłoża arytmii: bezpieczny, małoinwazyjny zabieg polegający na unieszkodliwieniu (prądem o częstotliwości radiowej – RF, lub zimnem – krioablacja) niewielkiego fragmentu tkanki serca odpowiedzialnego za powstawanie błędnych impulsów.

• wszczepienie stymulatora / ICD: w przypadku groźnych bradykardii lub zaawansowanych bloków przewodzenia.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czy kołatanie serca zawsze oznacza chorobę kardiologiczną?

Nie. W większości przypadków kołatania serca mają charakter łagodny i wynikają ze stresu, odwodnienia, niedoborów elektrolitów (potas, magnez), nadmiaru kofeiny lub zaburzeń hormonalnych (np. tarczycy). Należy jednak każdorazowo skonsultować je z lekarzem, aby wykluczyć utajone arytmie.

Czy powinnam/powinienem obawiać się uczucia „pauzy” w pracy serca?

Uczucie pauzy to najczęściej efekt tzw. przerwy kompensacyjnej po dodatkowym skurczu serca. Sporadyczne skurcze dodatkowe zdarzają się u większości zdrowych ludzi i zazwyczaj nie stanowią zagrożenia. Jeśli jednak pauzy występują często, towarzyszą im zawroty głowy lub duszność, wymagają one diagnostyki Holterem EKG.

Czy badanie krwi pomoże wyjaśnić przyczynę zaburzenia rytmu serca?

Tak. Badania krwi są podstawowym etapem diagnostyki różnicowej. Pozwalają wykryć niedobory potasu i magnezu, nadczynność tarczycy (TSH, FT3, FT4) oraz anemię (morfologia), które są jednymi z najczęstszych pozasercowych przyczyn zaburzeń rytmu.

Nawracające kołatania i pauzy w pracy serca to sygnał wysyłany przez organizm, którego nie należy lekceważyć, ale też nie trzeba od razu wpadać w panikę. Wczesna diagnostyka u kardiologa pozwala na szybkie ustalenie przyczyny i wdrożenie skutecznego postępowania.

Bibliografia:

1. Zeppenfeld, K., et al. (2022). 2022 ESC Guidelines for the management of patients with ventricular arrhythmias and the prevention of sudden cardiac death. European Heart Journal, 43(40), 3997–4126.
2. Hindricks, G., et al. (2021). 2020 ESC Guidelines for the diagnosis and management of atrial fibrillation developed in collaboration with EACTS. European Heart Journal, 42(5), 373–498.
3. Baman, T. S., et al. (2010). Relationship between burden of premature ventricular complexes and left ventricular dysfunction. Heart Rhythm, 7(7), 865–869.
4. Gajewski, P. (red.). Interna Szczeklika 2023/24. Medycyna Praktyczna, Kraków (Rozdział: Zaburzenia rytmu serca oraz Kołatanie serca).
5. Podolec, P. (red.). Echokardiografia w praktyce klinicznej. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna.