Normy ciśnienia 2024–2025: ESC, ESH i PTNT. Co znaczy 140/80 i 130/80?

Normy ciśnienia, które większość z nas zna ze szkoły i z ulotek, czyli „120/80 dobrze, 140/90 nadciśnienie”, w ciągu dwóch lat zmieniły się bardziej niż przez poprzednią dekadę. W 2023 r. Europejskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego (ESH) wydało swoje wytyczne, w 2024 r. Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) opublikowało własne, z nową kategorią „podwyższonego ciśnienia”, a na przełomie 2024 i 2025 r. ukazało się wspólne stanowisko Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTNT/PTK). W sierpniu 2025 r. swoje zalecenia zaktualizowały jeszcze towarzystwa amerykańskie.

Efekt jest taki, że ten sam wynik, na przykład ciśnienie 130/80, w jednym dokumencie nazywa się „wysokim prawidłowym”, w drugim „podwyższonym”, a w trzecim nadciśnieniem 1. stopnia. Ten tekst porządkuje te różnice, wyjaśnia konkretne odczyty, o które pacjenci pytają najczęściej, i pokazuje, dlaczego pomiar w domu i holter ciśnieniowy znaczą dziś więcej niż pojedynczy pomiar w gabinecie. Nie zawiera porad dotyczących leczenia: o tym, co zrobić z danym wynikiem, decyduje lekarz, który zna całego pacjenta.

Normy ciśnienia według ESC 2024, ESH 2023 i PTNT/PTK 2024 – tabela kategorii

Poniższa tabela zestawia kategorie ciśnienia mierzonego w gabinecie (w mmHg) w czterech aktualnych dokumentach. O kategorii zawsze decyduje wyższa z dwóch liczb: jeśli skurczowe mieści się w jednym przedziale, a rozkurczowe w wyższym, liczy się wyższy.

Najważniejsze wnioski z tabeli są trzy. Po pierwsze, granica nadciśnienia w Europie się nie przesunęła: we wszystkich trzech europejskich dokumentach to 140/90 mmHg w gabinecie. Po drugie, zmieniło się nazewnictwo poniżej tej granicy. ESC i za nim PTNT/PTK zastąpiły kilka kategorii jednym szerokim przedziałem „podwyższonego ciśnienia” od 120/70 do 139/89 mmHg. Po trzecie, dolna granica rozkurczowego spadła z 80 na 70 mmHg. Wynik 118/76, który według ESH jest optymalny, według ESC 2024 jest już podwyższony.

Skąd te różnice między ESC, ESH i polskimi ekspertami

Autorzy ESC 2024 tłumaczą swoją decyzję wprost: ryzyko sercowo-naczyniowe rośnie liniowo już od bardzo niskich liczb, nawet od 90 mmHg skurczowego, szczególnie u kobiet, dlatego unikają określeń „prawidłowe” czy „optymalne”. Kategorie mają służyć decyzjom terapeutycznym, a nie straszeniu pacjenta etykietą. Przy ciśnieniu podwyższonym o tym, czy i jak leczyć, decyduje całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe oceniane przez lekarza, a nie same liczby z ciśnieniomierza.

ESH pozostało przy klasycznych stopniach nadciśnienia, które są dobrze znane lekarzom i pozwalają odróżnić nadciśnienie łagodne od ciężkiego. Polscy eksperci przyjęli trzy kategorie ESC, ale świadomie zmienili jedną nazwę. Ich zdaniem określenie „niepodwyższone” sugeruje, że coś jest nie tak, i nie motywuje do dbania o zdrowie, więc ciśnienie poniżej 120/70 mmHg nazywają „optymalnym”. Dokument PTNT/PTK zwraca też uwagę na polskie realia: ponad 90% osób z nadciśnieniem w Polsce mierzy ciśnienie w domu, co pozwala traktować pomiary pozagabinetowe jako główny sposób kontroli.

W USA od 2017 r. nadciśnienie zaczyna się od 130/80 mmHg i nowe wytyczne ACC/AHA z sierpnia 2025 r. tę granicę utrzymały. Stąd biorą się sprzeczne informacje w internecie: amerykańskie tabele krążące w polskich artykułach nie odpowiadają temu, czego używa lekarz w Polsce.

Normy ciśnienia w domu i w holterze ciśnieniowym są niższe niż w gabinecie

To najczęściej pomijany fakt. Granica 140/90 mmHg dotyczy wyłącznie pomiaru w gabinecie, wykonanego według standardu. Średnia z pomiarów domowych lub z całodobowej rejestracji ma niższe progi, bo w gabinecie ciśnienie jest zwykle wyższe. W wytycznych europejskich kardiologów wyglądają tak (mmHg):

Progi nadciśnienia dla pomiarów domowych i ABPM są takie same w ESH 2023 i w zaleceniach ESH dotyczących pomiaru z 2021 r. ESC dodaje w przypisie uwagę, która wiele wyjaśnia: rutynowy pomiar w gabinecie, robiony w pośpiechu i bez standardu, bywa o 5–10 mmHg wyższy niż pomiar wykonany prawidłowo.

Co oznacza konkretny wynik: 140/80, 130/80, 120/90 i rozkurczowe 56

Pojedynczy pomiar nie jest rozpoznaniem. Wszystkie wytyczne wymagają potwierdzenia: powtórnego pomiaru na kolejnej wizycie albo, najlepiej, pomiarów domowych lub ABPM. Poniżej opisujemy, jak dany odczyt klasyfikują wytyczne, jeśli się powtarza.

Ciśnienie 140 na 80

W gabinecie to według ESC 2024 i PTNT/PTK nadciśnienie, bo skurczowe osiąga 140 mmHg. ESH 2023 nazwie je izolowanym nadciśnieniem skurczowym 1. stopnia, a wytyczne amerykańskie nadciśnieniem 2. stopnia. Rozkurczowe 80 niczego tu nie „ratuje”, bo kategorię wyznacza wyższa z liczb. Gdy ciśnienie 140 na 80 to średnia z tygodnia pomiarów domowych, również przekracza próg 135/85 mmHg dla domu. Jeśli to jednorazowy wynik w przychodni, sprawa jest otwarta: przy pomiarze bez odpoczynku różnica kilku milimetrów słupa rtęci jest typowa, a progu 140 wystarczy dotknąć.

Ciśnienie 130/80

Według ESC 2024 i PTNT/PTK to ciśnienie podwyższone, według ESH 2023 wysokie prawidłowe, według ACC/AHA nadciśnienie 1. stopnia. Ciekawie robi się w holterze ciśnieniowym: średnia dobowa 130/80 mmHg to już próg nadciśnienia w ABPM. Ciśnienie 130/80 w gabinecie i ta sama liczba jako średnia z 24 godzin oznaczają więc dwie różne sytuacje. ESC zaznacza, że przy ciśnieniu podwyższonym lekarz ocenia całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe i od niego zależy dalsze postępowanie.

Ciśnienie 120 na 90

Wynik często bagatelizowany, bo „górne jest dobre”. Tymczasem rozkurczowe 90 mmHg spełnia definicję nadciśnienia we wszystkich czterech dokumentach. ESH nazywa taki obraz izolowanym nadciśnieniem rozkurczowym. Czy rozkurczowe ma znaczenie samo w sobie? Analiza 1,3 mln dorosłych z Kalifornii (Flint i wsp., NEJM 2019) wykazała, że zarówno skurczowe, jak i rozkurczowe nadciśnienie niezależnie zwiększały ryzyko zawału i udaru w ciągu 8 lat. Wpływ skurczowego był silniejszy, ale rozkurczowego nie dało się pominąć. Ciśnienie 120 na 90 powtarzające się w domu jest więc powodem do wizyty u lekarza, nie do uspokojenia.

Ciśnienie rozkurczowe 56

Żadna z klasyfikacji nie wyznacza dolnej granicy rozkurczowego. Wynik 115/56 mieści się w kategorii „niepodwyższone” ESC i „optymalne” PTNT/PTK. Samo ciśnienie rozkurczowe 56 nie jest chorobą, ale nie zawsze jest obojętne. W kohorcie ARIC (McEvoy i wsp., 2016; 11 565 dorosłych, 21 lat obserwacji) osoby z rozkurczowym poniżej 60 mmHg miały 2,2 raza większą szansę podwyższonej troponiny sercowej niż osoby z rozkurczowym 80–89 mmHg, a niskie rozkurczowe wiązało się z chorobą wieńcową i zgonem. Badanie Flinta pokazało z kolei, że u osób z najniższym rozkurczowym silniej działało podwyższone skurczowe. Niskie rozkurczowe przy wysokim skurczowym, na przykład 160/56, to inna sytuacja niż 110/56 u szczupłej, aktywnej osoby. Autorzy ESC 2024 zwracają też uwagę, że u leczonych, którzy osiągnęli skurczowe 120–129 mmHg, brakuje dowodów, by dalsze obniżanie do rozkurczowego poniżej 70 mmHg coś dawało. Zawroty głowy, omdlenia lub osłabienie przy niskim rozkurczowym, zwłaszcza po wstaniu, trzeba zgłosić lekarzowi. Nie należy samodzielnie zmieniać dawek leków.

Holter ciśnieniowy ABPM-06. Tak jak domowe ciśnieniomierze automatyczne mierzy metodą oscylometryczną, tylko robi to sam, co kilkanaście minut przez całą dobę.

Co mierzy ciśnieniomierz automatyczny

Domowy aparat nie słucha tonów Korotkowa. Mierzy drgania ciśnienia w mankiecie (oscylacje), które pojawiają się, gdy krew przeciska się przez częściowo uciśniętą tętnicę. Na tej podstawie wyznacza ciśnienie średnie, a skurczowe i rozkurczowe wylicza algorytm producenta. Wytyczne ESC opisują to wprost: urządzenia oscylometryczne szacują skurczowe i rozkurczowe na podstawie ciśnienia średniego. Dlatego tak dużo zależy od tego, czy algorytm danego modelu przeszedł niezależną walidację kliniczną.

Z tym jest kłopot. Zespół Picone i wsp. przez rok co 8 tygodni analizował listy 100 najlepiej sprzedających się ciśnieniomierzy w serwisie Amazon w 10 krajach, w tym w Niemczech, Francji, Włoszech, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii. Średnio 81% z nich nie miało odpowiedniej walidacji (JAMA, 2023). Wytyczne PTNT/PTK odsyłają do list zwalidowanych aparatów w serwisach dobrzemierze.pl i stridebp.org. ESC dodaje, że większość automatów nie jest walidowana do pomiaru przy migotaniu przedsionków, więc u takich pacjentów lepszy bywa pomiar osłuchowy. Ciśnieniomierz pokazuje też tętno, a część modeli sygnalizuje nieregularny rytm, ale ten sygnał nie zastępuje EKG.

Mankiety Meditech do holtera ABPM-06 w trzech rozmiarach: dla obwodu ramienia 18–24, 25–32 i 33–42 cm. Zły rozmiar mankietu to jeden z błędów, które najmocniej zmieniają wynik.

5 błędów przy mierzeniu ciśnienia w domu i ile milimetrów kosztują

Przegląd systematyczny Kallioinen i wsp. (2017) zebrał 328 badań nad czynnikami zniekształcającymi pomiar. Najnowsze dane dołożyły dwa randomizowane badania zespołu z Johns Hopkins: o pozycji ręki (ARMS, 2024) i rozmiarze mankietu (Cuff(SZ), 2023). Oto pięć błędów, które najczęściej podnoszą domowy wynik, z liczbami z tych prac.

Do tej listy wypada dodać pełny pęcherz, który w zebranych badaniach podnosił skurczowe od 4,2 nawet do 33 mmHg. Odwrotny błąd też się zdarza: zbyt duży mankiet u osoby z drobnym ramieniem zaniżał wynik o 3,6 mmHg. Ciekawy jest jeden wynik przeglądu: w badaniach, w których mankiet zakładano na rękaw, nie stwierdzono istotnego wpływu na pomiar. Wytyczne i tak zalecają odsłonięte ramię, bo gruby sweter lub podwinięty, uciskający rękaw to zupełnie inna sytuacja.

Jak więc mierzyć? ESH w zaleceniach z 2021 r. podaje warunki: 30 minut bez palenia, kofeiny, jedzenia i wysiłku, 3–5 minut spokojnego siedzenia z oparciem pleców, bez rozmowy, ramię odsłonięte i oparte na stole, środek mankietu na wysokości serca. Według ESC 2024 należy wykonywać dwa pomiary w odstępie 1–2 minut rano (przed śniadaniem i lekami, ale nie od razu po przebudzeniu) i wieczorem, przez co najmniej 3, a najlepiej 7 dni, i zapisywać wszystkie wyniki. PTNT/PTK opisuje ten sam schemat jako „2 × 2 przez 7 dni”. Do lekarza trzeba zanieść średnią, a nie najwyższy czy najniższy odczyt.

Holter ciśnieniowy (ABPM) i nadciśnienie białego fartucha

Wszystkie nowe wytyczne zgadzają się co do jednego: rozpoznanie nadciśnienia powinno opierać się na pomiarach poza gabinetem. ESC 2024 zaleca je w celach diagnostycznych, bo tylko one wykrywają nadciśnienie białego fartucha i nadciśnienie maskowane. Według zaleceń ESH z 2021 r. nawet przy starannym pomiarze w gabinecie około 15–25% pacjentów poradni nadciśnienia ma nadciśnienie białego fartucha, a 10–20% nadciśnienie maskowane, czyli prawidłowe ciśnienie u lekarza i wysokie w życiu codziennym. Zjawisku białego fartucha poświęciliśmy osobny wpis: efekt białego fartucha – co to jest i czy trzeba się martwić.

Najmocniejszy argument za ABPM z ostatnich lat to hiszpański rejestr opisany w „The Lancet” w 2023 r. (Staplin i wsp.). Objął 59 124 pacjentów skierowanych z 223 ośrodków podstawowej opieki zdrowotnej, obserwowanych średnio 9,7 roku. Średnie skurczowe z 24 godzin silniej wiązało się ze zgonem z dowolnej przyczyny niż pomiar w gabinecie (współczynnik ryzyka 1,41 wobec 1,18 na każde odchylenie standardowe). Najwięcej informacji o ryzyku niosło ciśnienie nocne, którego nie da się zmierzyć ani w gabinecie, ani zwykłym ciśnieniomierzem. Nadciśnienie maskowane wiązało się z o 24% wyższym ryzykiem zgonu, a nadciśnienie białego fartucha w tej analizie nie zwiększało ryzyka zgonu z dowolnej przyczyny.

Dobre badanie ABPM ma swoje wymagania. Według PTNT/PTK pomiary wykonuje się co 15–20 minut w dzień i co 30 minut w nocy, a co najmniej 70% z nich musi się udać. W praktyce, według ESC, oznacza to zwykle minimum 27 pomiarów na dobę, w tym najlepiej 7 nocnych. Na podstawie średnich nocnych lekarz ocenia też spadek nocny: prawidłowy to 10–20%, mniejszy oznacza profil „non-dipper”, a wzrost ciśnienia w nocy profil „riser”.

Holter ciśnieniowy ABPM-06 z mankietem i etui do noszenia przez dobę.

W gabinecie, który chce wykonywać takie badania, liczy się rejestrator zwalidowany klinicznie i odpowiednie mankiety. Holter ciśnieniowy ABPM-06 mierzy metodą oscylometryczną w zakresie 30–280 mmHg z dokładnością ±3 mmHg lub 2% odczytu, zapisuje ponad 600 pomiarów i sam rozpoznaje rozmiar podłączonego mankietu. Mankiety występują w trzech rozmiarach dla obwodu ramienia 18–24, 25–32 i 33–42 cm (np. mankiet mały). Funkcja SleepWell ogranicza hałas pompowania w nocy, a oprogramowanie CardioVisions przygotowuje raport ze średnimi dziennymi, nocnymi i dobowymi. Pozostałe rejestratory i akcesoria są w kategorii holter ciśnieniowy.

Najczęstsze pytania o normy ciśnienia

Czy 120/80 to nadal dobre ciśnienie?

Według ESH 2023 to granica między optymalnym a prawidłowym, według ESC 2024 i PTNT/PTK to już ciśnienie podwyższone, bo rozkurczowe przekracza 70 mmHg. Nie jest to nadciśnienie ani powód do niepokoju, raczej sygnał, by dbać o styl życia i mierzyć ciśnienie regularnie.

Czy normy ciśnienia zależą od wieku?

Progi rozpoznania nadciśnienia u dorosłych są w wytycznych takie same bez względu na wiek. Od wieku i stanu zdrowia zależy natomiast cel leczenia, który ustala lekarz. Tabele „normy ciśnienia według wieku” krążące w internecie nie pochodzą z europejskich wytycznych.

Ile pomiarów trzeba zrobić w domu przed wizytą?

Według ESC 2024 i PTNT/PTK: dwa pomiary rano i dwa wieczorem przez 7 dni (minimum 3 dni). Lekarz ocenia średnią ze wszystkich zapisanych wyników.

Czy ciśnieniomierz nadgarstkowy jest gorszy?

Wytyczne zalecają aparaty naramienne. Zwalidowane aparaty nadgarstkowe dopuszcza się, gdy ramię jest bardzo duże i nie da się dobrać mankietu.

Czy zegarek lub opaska bez mankietu może mierzyć ciśnienie?

ESC 2024 nie zaleca urządzeń bezmankietowych do rutynowego użytku, bo nie ma uzgodnionych standardów ich walidacji. ESH 2023 również się od nich odcina.

Kiedy wysokie ciśnienie wymaga pilnej pomocy?

Bardzo wysokie ciśnienie z bólem w klatce piersiowej, dusznością, zaburzeniami mowy, widzenia, niedowładem lub silnym bólem głowy wymaga wezwania pogotowia (112 lub 999). Bez objawów należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym.

Źródła

1. McEvoy JW, McCarthy CP, Bruno RM i wsp. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J 2024;45:3912–4018. doi:10.1093/eurheartj/ehae178
2. Mancia G, Kreutz R, Brunström M i wsp. 2023 ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. J Hypertens 2023;41:1874–2071. doi:10.1097/HJH.0000000000003480
3. Sarafidis P i wsp. A European Renal Association synopsis for nephrology practice of the 2023 ESH Guidelines (tabela klasyfikacji ESH 2023). Nephrol Dial Transplant 2024;39:929–43. doi:10.1093/ndt/gfae041
4. Kreutz R i wsp. 2024 European Society of Hypertension clinical practice guidelines for the management of arterial hypertension. Eur J Intern Med 2024;126:1–15. doi:10.1016/j.ejim.2024.05.033
5. Prejbisz A, Dobrowolski P, Doroszko A i wsp. Wytyczne postępowania w nadciśnieniu tętniczym w Polsce 2024 – stanowisko Ekspertów PTNT/PTK. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce 2024;10(3–4):53–111. viamedica.pl (wersja pierwotna: Arterial Hypertension, doi:10.5603/ah.103916)
6. Jones DW i wsp. 2025 AHA/ACC Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults. Hypertension 2025. doi:10.1161/HYP.0000000000000249
7. Stergiou GS, Palatini P, Parati G i wsp. 2021 European Society of Hypertension practice guidelines for office and out-of-office blood pressure measurement. J Hypertens 2021;39:1293–302. doi:10.1097/HJH.0000000000002843
8. Staplin N, de la Sierra A, Ruilope LM i wsp. Relationship between clinic and ambulatory blood pressure and mortality: an observational cohort study in 59 124 patients. Lancet 2023;401:2041–50. doi:10.1016/S0140-6736(23)00733-X
9. Kallioinen N, Hill A, Horswill MS i wsp. Sources of inaccuracy in the measurement of adult patients' resting blood pressure in clinical settings: a systematic review. J Hypertens 2017;35:421–41. doi:10.1097/HJH.0000000000001197
10. Liu H, Zhao D, Sabit A i wsp. Arm position and blood pressure readings: the ARMS crossover randomized clinical trial. JAMA Intern Med 2024;184:1436–42. doi:10.1001/jamainternmed.2024.5213
11. Ishigami J, Charleston J, Miller ER i wsp. Effects of cuff size on the accuracy of blood pressure readings: the Cuff(SZ) randomized crossover trial. JAMA Intern Med 2023;183:1061–8. doi:10.1001/jamainternmed.2023.3264
12. Picone DS, Chapman N, Schultz MG i wsp. Availability, cost, and consumer ratings of popular nonvalidated vs validated blood pressure–measuring devices sold online in 10 countries. JAMA 2023;329:1514–6. doi:10.1001/jama.2023.2661
13. Flint AC, Conell C, Ren X i wsp. Effect of systolic and diastolic blood pressure on cardiovascular outcomes. N Engl J Med 2019;381:243–51. doi:10.1056/NEJMoa1803180
14. McEvoy JW, Chen Y, Rawlings A i wsp. Diastolic blood pressure, subclinical myocardial damage, and cardiac events. J Am Coll Cardiol 2016;68:1713–22. doi:10.1016/j.jacc.2016.07.754
15. Roguin A. Scipione Riva-Rocci and the men behind the mercury sphygmomanometer. Int J Clin Pract 2006;60:73–9. PubMed 16409431
16. Bhullar KK, Singh N. From concept to cure: the life and legacy of Scipione Riva-Rocci. Cureus 2024;16:e70436. doi:10.7759/cureus.70436
17. Shevchenko YL, Tsitlik JE. 90th anniversary of the development by Nikolai S. Korotkoff of the auscultatory method of measuring blood pressure. Circulation 1996;94:116–8. doi:10.1161/01.cir.94.2.116
18. Meditech Kft. ABPM-06 User Manual, BP6KT_UMEN rev12, 2025 oraz karta produktu ABPM-06 (cardiomedico.com).